1. Αν μερικοί επιχειρήσουν να εκλάβουν αυτά αλληγορικώς, δεν θα μπορέσουν να συμφωνήσουν με τον εαυτό τους σε όλα τα σημεία και θα ελεγχθούν από τα ίδια τα ρητά, που είναι διαφορετικά και λέγουν ότι ερημώθηκαν οι πόλεις των εθνών, διότι δεν κατοικούνται, και τα σπίτια, διότι άνθρωποι δεν υπάρχουν, και η γη θα εγκαταλειφθή έρημη^[1]. «Ιδού γαρ», λέγει ο Ησαΐας, «ημέρα Κυρίου έρχεται ανίατος θυμού και οργής, θείναι την Οικουμένην έρημον και τους αμαρτωλούς απολέσαι εξ αυτής»^[2]. Και πάλι λέγει: «Αρθήτω ο ασεβής, ίνα μη ίδη την δόξαν Κυρίου»^[3]. Και αφού γίνουν αυτά, «μακρύνει ο Θεός τους ανθρώπους, και πληθυνθήσονται οι εγκαταλειφθέντες επί της γης»^[4]. «Και οικοδομήσουσιν οικίας και αυτοί ενοικήσουσι και καταφυτεύσουσιν αμπελώνας και αυτοί φάγονται»^[5]. Όλα αυτά, δηλαδή, χωρίς αμφιβολία ειπώθηκαν για την ανάσταση των δικαίων, η οποία γίνεται μετά την έλευση τού αντιχρίστου και την απώλεια όλων των εθνών που εξουσιάζει, και κατά την οποία θα βασιλεύσουν οι δίκαιοι επί της γης, αυξανόμενοι από τη θέα του Κυρίου. Και δι' αυτού θα συνηθίσουν να συμμετέχουν στη δόξα του Θεού Πατρός και θα λάβουν στη βασιλεία τη συναναστροφή και επικοινωνία με τους αγίους αγγέλους και την ένωση με τα πνευματικά όντα. Και εκείνοι, τους οποίους θα βρει ο Κύριος με το σώμα τους, αναμένοντας τον από τους ουρανούς και υπομένοντας τη θλίψη, και οι οποίοι θα διαφύγουν από τα χέρια του άνομου (τού αντιχρίστου), οι ίδιοι είναι εκείνοι, για τους οποίους ο προφήτης λέγει: «Και πληθυνθήσονται οι εγκαταλειφθέντες επί της γης»^[6]. Και το ότι πολλούς από τους πιστούς προετοίμασε ο Θεός γι' αυτό, για να πολλαπλασιασθούν όσοι απέμειναν στη γη και για να είναι υπό τη βασιλεία των Αγίων και για να υπηρετούν αυτήν την Ιερουσαλήμ και την εν αυτή βασιλεία, το έδειξε ο προφήτης Ιερεμίας: «Περίβλεψον προς ανατολάς, Ιερουσαλήμ, και ίδε την ευφροσύνην την παρά του Θεού σοι ερχομένην. Ιδού έρχονται οι υιοί σου, ους εξαπέστειλας, έρχονται συνηγμένοι από ανατολών έως δοσμών τω ρήματι του Αγίου, χαίροντες τη του Θεού δόξη. Έκδυσαι, Ιερουσαλήμ, την στολήν του πένθους και της κακώσεώς σου και ένδυσαι την ευπρέπειαν της παρά του Θεού δόξης εις τον αιώνα. Περιβαλού την διπλοΐδα της παρά του Θεού δικαιοσύνης, επιθού την μίτραν επί την κεφαλήν σου της δόξης της αιωνίου. Ο γαρ Θεός δείξει τη υπ' ουρανόν πάση την σην λαμπρότητα. Κληθήσεται γαρ σου το όνομα παρά του Θεού εις τον αιώνα· ειρήνη δικαιοσύνης και δόξα θεοσέβειας. Ανάστηθι, Ιερουσαλήμ, και στήθι επί του υψηλού και περίβλεψαι προς ανατολάς και ίδε συνηγμένα τα τέκνα σου από ηλίου δυσμών έως ανατολών τω ρήματι του Αγίου χαίροντας τη του Θεού μνεία. Εξήλθον γαρ παρά σου πεζοί αγόμενοι υπό εχθρών, εισάγει δε αυτούς ο Θεός προς σε αιρομένους μετά δόξης ως θρόνον βασιλείας. Συνέταξε γαρ ο Θεός ταπεινούσθαι παν όρος υψηλόν και θίνας αεννάους και φάραγγας πληρούσθαι εις ομαλισμόν της γης, ίνα βάδιση Ισραήλ ασφαλώς τη του Θεού δόξη· εσκίασαν δε και οι δρυμοί και παν ξύλον ευωδίας τω Ισραήλ προστάγματι του Θεού· ηγήσεται γαρ ο Θεός μετ' ευφροσύνης τω φωτί της δόξης αυτού συν ελεημοσύνη και δικαιοσύνη τη παρ' αυτού»^[7].

2. Όλα αυτά δεν μπορούμε να τα εκλάβωμε για τα υπερουράνια («Ο γαρ Θεός», λέγει, «δείξει τη υπό τον ουρανόν πάση την σην λαμπρότητα»^[8]), αλλά για τους χρόνους της βασιλείας, όταν η γη αποκατασταθή από τον Χριστό και ανοικοδομηθή η Ιερουσαλήμ σύμφωνα με τα χαρακτηριστικά της άνω Ιερουσαλήμ, περί της οποίας λέγει ο προφήτης Ησαΐας: «Ιδού επί των χειρών μου εζωγράφηκά σου τα τείχη και ενώπιόν μου ει δια παντός»^[9]. Και ο Απόστολος, γράφοντας προς τους Γαλάτας, λέγει τα ίδια: «Η δε άνω Ιερουσαλήμ ελευθέρα εστίν, ήτις εστί μήτηρ πάντων ημών»^[10]. Δεν το λέγει αυτό για την Ενθύμηση του πεπλανημένου Αιώνος ούτε για κάποια Δύναμη που είναι χωρισμένη από το Πλήρωμα και την Προύνικο, αλλά για την Ιερουσαλήμ που ζωγραφίσθηκε στα χέρια του Θεού και την είδε ο Ιωάννης στην Αποκάλυψη να κατεβαίνει επάνω στην καινούργια γή^[11]. Μετά, δηλαδή, από τα χρόνια της βασιλείας «είδον», λέγει, «θρόνον μέγαν λευκόν και τον καθήμενον επ' αυτού, ου από πρόσωπον έφυγεν η γη και ο ουρανός, και τόπος ουχ ευρέθη αυτοίς»^[12]. Και τα της γενικής αναστάσεως και κρίσεως τα εξέθεσε, λέγοντας ότι είδε «τους νεκρούς, τους μεγάλους και τους μικρούς. Έδωκεν η θάλασσα τους νεκρούς τους εν αυτή, και ο θάνατος και ο Άδης έδωκαν τους νεκρούς τους εν αυτοίς, και βιβλία ηνοίχθησαν. Αλλά μην και της ζωής το βιβλίον ηνοίχθη και εκρίθησαν οι νεκροί εκ των γεγραμμένων εν τοις βιβλίοις κατά τα έργα αυτών. Και ο θάνατος και ο Άδης εβλήθησαν εις την λίμνην του πυρός, τον δεύτερον θάνατον»^[13]. Αυτή η λίμνη είναι εκείνη, που ονομάζεται γέεννα και ο Κύριος την ονόμασε «πυρ αιώνιον»^[14]. «Και ει τις», λέγει, «ουχ ευρέθη εν τη βίβλω της ζωής γεγραμμένος, εβλήθη εις την λίμνην του πυρός»^[15]. Και μετά από αυτά λέγει: «Είδον ουρανόν καινόν και γην καινήν ο γαρ πρώτος ουρανός και η γη απήλθον, και η θάλασσα ουκ έστιν έτι. Και την πόλιν την Αγίαν Ιερουσαλήμ καινήν είδον καταβαίνουσαν εκ του ουρανού, ητοιμασμένην ως νύμφην κεκοσμημένην τω ανδρί αυτής. Και ήκουσα φωνής μεγάλης εκ του θρόνου λεγούσης: ιδού η σκηνή του Θεού μετά των ανθρώπων, και σκηνώσει μετ' αυτών, και αυτοί λαοί αυτού έσονται, και αυτός ο Θεός μετ' αυτών έσται Θεός αυτών, και εξαλείψει παν δάκρυον από των οφθαλμών αυτών, και ο θάνατος ουκ έσται έτι ούτε πένθος ούτε κραυγή ούτε πόνος ουκ έσται έτι· ότι τα πρώτα απήλθον»^[16]. Και ο Ησαΐας λέγει το ίδιο: «Έσται γαρ ο ουρανός καινός και η γη καινή, και ου μη μνησθώσι των προτέρων ουδ' ου μη επέλθη αυτών επί την καρδίαν, αλλ' ευφροσύνην και αγαλλίαμα ευρήσουσιν εν αυτή»^[17]. Αυτό είναι εκείνο που λέγει ο Απόστολος: «Παράγει γαρ το σχήμα του κόσμου τούτου»^[18]. Παρομοίως δε και ο Κύριος λέγει: «Η γη και ο ουρανός παρελεύσονται»^[19]. Όταν, λοιπόν, αυτά περάσουν, λέγει ο Ιωάννης, ο μαθητής του Κυρίου, κατεβαίνει επάνω στη γη η νέα άνω Ιερουσαλήμ, σαν νύμφη στολισμένη για τον άνδρα της. Και αυτή είναι η σκηνή του Θεού, στην οποία θα κατοίκηση ο Θεός μαζί με τους ανθρώπους. Αυτής της Ιερουσαλήμ εικόνα είναι η Ιερουσαλήμ στην προηγούμενη γη, στην οποία οι δίκαιοι ασκούνται από πριν για την αφθαρσία και ετοιμάζονται για τη σωτηρία. Και αυτής της σκηνής τον τύπο πήρε ο Μωυσής στο όρος^[20]. Τίποτε δεν μπορεί να αλληγορήται, αλλά όλα είναι βέβαια και αληθινά και πραγματικά, ώστε να απολαύσουν οι δίκαιοι όσα έκανε ο Θεός. Διότι, όπως είναι πραγματικά Θεός αυτός που ανιστά τον άνθρωπο, έτσι πραγματικά και όχι αλληγορικά ανίσταται ο άνθρωπος εκ των νεκρών, όπως δείξαμε με τόσα πολλά. Και όπως πραγματικά αναστήθηκε, έτσι και πραγματικά θα ασκήται από πριν στην αφθαρσία και θα αυξάνεται και θα ακμάζει στα χρόνια της βασιλείας για να πάρει τη δόξα του Πατρός. Έπειτα, όταν όλα ανανεωθούν, πραγματικά θα κατοίκηση στην πολιτεία του Θεού. «Και είπεν ο καθήμενος επί τω θρόνω: ιδού καινά ποιώ πάντα. Και λέγει Κύριος: γράψον πάντα, ότι ούτοι οι λόγοι πιστοί και αληθινοί εισί. Και είπε μου: γέγονεν»^[21]. Και αυτή είναι η αλήθεια εν προκειμένω.

Σημειώσεις

1. Ησαΐας 6,11

2. Ησαΐας 13,9

3. Ησαΐας 26,10

4. Ησαΐας 6,12

5. Ησαΐας 65,21

6. Ησαΐας 6,12

7. Βαρούχ 4,36 - 5,9

8. Βαρούχ 5,3

9. Ησαΐας 49,16

10. Γαλάτας 4,26

11. Αποκάλυψη 21,2

12. Πράξεις Αποστόλων 20,1-11

13. Πράξεις Αποστόλων 20,12-14

14. Ματθαίος 25,41

15. Αποκάλυψη 20,15

16. Αποκάλυψη 21,1-4

17. Ησαΐας 65,17-18

18. Α' Κορινθίους 7,31

19. Ματθαίος 24,35 · Λουκάς 21,33

20. Έξοδος 25,40 · Εβραίους 8,5

21. Αποκάλυψη 21,5-6