Εορτάζουμε και σήμερα, αγαπητοί πατέρες και αδελφοί, εντιμότατοι άρχοντες, την Απόδοση τής Θεομητορικής εορτής τής Υπεραγίας Θεοτόκου και συγκεκριμένα την εορτή τής Κοιμήσεως τής Παναγίας μας, που είναι μια πολύ μεγάλη Θεομητορική εορτή. Έχουμε τις εορτές που αναφέρονται στον Δεσπότη Χριστό και λέγονται Δεσποτικές εορτές, και έχουμε και τις εορτές που αναφέρονται στην Υπεραγία Θεοτόκο και λέγονται Θεομητορικές εορτές.

Όλο αυτό το διάστημα, από την 1η Αυγούστου μέχρι σήμερα και αύριο που θα τελέσουμε την ακολουθία τού Όρθρου και την Θεία Λειτουργία, δοξάζουμε το υπερύμνητο όνομα και πρόσωπο τής Υπεραγίας Θεοτόκου. Κάθε μέρα στους Ιερούς Ναούς πανηγυρίζουμε, ψάλλουμε τα τροπάρια, όχι μόνο τώρα, αλλά καθ’ όλη την διάρκεια τού χρόνου με διάφορες γιορτές, και εμείς οι Κληρικοί, οι Επίσκοποι και οι ιεροκήρυκες, κάθε φορά στην ιερά Ακολουθία την οποία τελούμε, προσπαθούμε να δούμε ένα μέρος τής προσωπικότητας τής Υπεραγίας Θεοτόκου, και μπορώ να πω ότι δεν χορταίνουμε να ψάλλουμε τα τροπάρια για την Παναγία μας και να μιλούμε γι’ αυτήν.

Αν σκεφτείτε, και άλλοι Ιερείς και Κληρικοί, αλλά προσωπικά εγώ μιλάω πάνω από πενήντα χρόνια για την Παναγία μας και, επειδή έχω διάφορα αρχεία και κρατώ κάθε φορά τι λέω, παρατηρώ ότι ελάχιστες φορές συμπίπτω με κηρύγματα τα οποία έκανα άλλες φορές, αντιλαμβάνεστε ότι είναι ένα πολύ μεγάλο πρόσωπο η Παναγία μας. Δεν είναι απλώς, όπως συνήθως λέμε, η μάνα μας η οποία ενδιαφέρεται για μάς και μάς αγαπά, αλλά έχει ένα πολύ μεγάλο, έντονο θεολογικό περιεχόμενο.

1. Η πτώση και η επανόρθωση τού ανθρώπου

Για να μπορέσω τώρα να σάς το εξηγήσω αυτό, να πω ότι θεωρείται από τους Πατέρες τής Εκκλησίας μας, και, φυσικά, όπως ψάλλουμε και στους Χαιρετισμούς τής Παναγίας μας, ότι αυτή είναι η ανάκληση τού Αδάμ και η επανόρθωση τής Εύας. Αυτό το λένε οι πρώτοι Πατέρες τής Εκκλησίας μας, από τον άγιο Ειρηναίο, τον Επίσκοπο Λυώνος, και συνεχίζουμε και σήμερα να το ψέλνουμε στα τροπάριά μας. Αυτό έχει ύψιστο πνευματικό θεολογικό νόημα. Τι σημαίνει ότι η Υπεραγία Θεοτόκος είναι η ανάκληση τού Αδάμ και η επανόρθωση τής Εύας;

Για να το δούμε αυτό, θα πρέπει να εξετάσουμε λίγο το πρώτο βιβλίο τής Παλαιάς Διαθήκης, που λέγεται Γένεσις, όπου αναφέρεται ότι ο Θεός δημιούργησε τον κόσμο και μετά δημιούργησε τον άνθρωπο και έπλασε αυτόν κατ’ εικονα και καθ’ ομοίωσιν. Τού έδωσε το νοερό και το αυτεξούσιο, ώστε να πορευθή στην κατά Χάριν θέωση.

Διδάσκουν οι άγιοι Πατέρες μας ότι αυτή η ενότητα τού ανθρώπου με τον Θεό δεν θα μπορούσε να γίνη απλώς με μια φυσική αρετή, αλλά έπρεπε να υπάρξη το πρωτότυπο, το αρχέτυπο αυτής τής ενώσεως. Έπρεπε να υπάρξη ένα πρόσωπο στο οποίο θα είναι ενωμένη η άκτιστη θεότητα με την κτιστή ανθρωπότητα, ώστε έτσι ο άνθρωπος να θεωθή και να αγιασθή. Έπρεπε, δηλαδή, ο Αδάμ και η Εύα να παραμείνουν σε αυτό το οποίο είχαν λάβει από τον Θεό. Τους δόθηκε μια ορμή, η ορμή τής φύσεως, ώστε αυτεξουσίως να κινούνται και να οδηγηθούν προς τον Θεό και κάποια στιγμή θα γινόταν αυτή η ένωση Θεού και ανθρώπου, με τον τρόπο που ξέρει ο Θεός.

Αλλά η Εύα κατ’ αρχάς και στην συνέχεια ο Αδάμ υπέπεσαν σε ένα φοβερό αμάρτημα. Δηλαδή, εμφανίστηκε ο διάβολος και τους πρότεινε έναν άλλον τρόπο να γίνουν θεοί από εκείνον που τους προσδιόρισε ο Θεός. Οπότε, η Εύα είχε να αντιμετωπίση δύο επιλογές. Η πρώτη επιλογή ήταν να κάνη υπακοή στο θέλημα τού Θεού, στην εντολή τού Θεού, και η δεύτερη επιλογή ήταν να υπακούση στον διάβολο. Αυτή ήταν η δυνατότητα τής προαιρέσεως. Δηλαδή, υπήρχε η όρεξη τής φύσεως να οδηγείται ο άνθρωπος αυτεξουσίως προς τον Θεό, στην συνέχεια, όταν ετέθη το δίλημμα, άρχισε να σκέφτεται αυτές τις δύο δυνατότητες. Έτσι, έχουμε την σκέψη, την κρίση, την γνώμη, μετά έρχεται η προαίρεση, η οποία ενεργοποιεί την γνώμη. Οπότε μεταξύ τών δύο δυνατοτήτων που είχε επέλεξε την πρόταση τού διαβόλου.

Αυτό σημαίνει ότι άλλαξε η πορεία που είχε τοποθετηθή από την αρχή στον άνθρωπο. Σαν να πούμε, δηλαδή, ότι ο κατασκευαστής ενός αντικειμένου, για παράδειγμα ενός αυτοκινήτου, ενός αεροπλάνου τού έβαλε μέσα την δυνατότητα να κινείται με έναν ορισμένο τρόπο. Και κάποια στιγμή ο άνθρωπος θέλησε να αλλάξη αυτήν την κίνηση και να οδηγηθή με άλλον τρόπο κίνησης, και αντί ο άνθρωπος να οδηγηθή προς τον Θεό, με την αλλαγή κίνησης οδηγήθηκε στην αντίθετη φορά, μέσα στην ζούγκλα τών παθών και άρχισαν να ενεργούν όλα τα πάθη.

Και, ενώ ο αρχικός σκοπός τής δημιουργίας τού ανθρώπου ήταν να οδηγηθή ο άνθρωπος με φυσικό τρόπο προς τον Θεό και να γίνη η ένωση με έναν διαφορετικό τρόπο που δεν τον γνωρίζουμε, να γίνη ένωση μεταξύ κτιστού και ακτίστου και να θεωθή και ο άνθρωπος, τώρα χάθηκε αυτός ο σκοπός. Οπότε, όλο το ανθρώπινο γένος ήταν μέσα στην δουλεία τού διαβόλου, τής αμαρτίας και τού θανάτου και έπρεπε να βρεθή ένας άλλος άνθρωπος που να κάνη το αντίθετο από ό,τι έκανε η Εύα και ο Αδάμ.

Και, όπως λέγει ο άγιος Ιωάννης ο Δαμασκηνός, όλοι οι αιώνες περίμεναν ποιο θα είναι αυτό το πρόσωπο, το οποίο, μετά την παρέκκλιση, θα επανορθώση την πορεία τού ανθρώπου προς την ορθότητα, για να γίνη η ένωση Θεού και ανθρώπου και, φυσικά, μετά να επέλθη όχι μόνο η θέωση τού ανθρώπου, αλλά και η ανακαίνιση όλης τής κτίσεως. Και αυτό έγινε με το πρόσωπο τής Υπεραγίας Θεοτόκου από την οποία προήλθε ο Θεάνθρωπος Χριστός. Γι’ αυτό και λέγεται ότι η Παναγία είναι η ανάκληση τού Αδάμ και η επανόρθωση τής Εύας. Και την αγάπησε ο Θεός. Γι’ αυτό και κίνησε προς έρωτα τον Θεόν στους ανθρώπους. Την αγάπησε πολύ και ήθελε δι’ αυτού τού τρόπου θα γίνη η επαναφορά τού ανθρωπίνου γένους, η ανάκληση, η ανακεφαλαίωση τού ανθρώπου.

2. Ο τρόπος τής επανόρθωσης τού ανθρώπου

Πώς το κατόρθωσε αυτό η Παναγία μας μέσα στα Άγια τών Αγίων να ελκύση την αγάπη τού Θεού για να γίνη μητέρα Του; Ο ιερός Νικόλαος Καβάσιλας, ένας συγγραφέας που έζησε τον 14ο αιώνα στην Θεσσαλονίκη και τότε έγινε μια πολύ μεγάλη συζήτηση γύρω από τα ζητήματα αυτά, και, φυσικά, γύρω από την Υπεραγία Θεοτόκο, σε ομιλίες τις οποίες έκανε λέγει ότι αυτό έγινε με τέσσερεις τρόπους που χρησιμοποίησε η Παναγία, αντίθετα από ό,τι έκανε η Εύα: «Έρωτι Θεού», «ρώμη λογισμού», «γνώμης ευθύτητι» και «φρονήσως μεγέθει». Δηλαδή, η Παναγία έκανε το αντίθετο από αυτό που έκανε η Εύα. Τι ευλογημένο κοράσιον ήταν! Τι ευλογημένη γυναίκα, που έζησε 12 χρόνια μέσα στα Άγια τών Αγίων! Χρησιμοποίησε τους τέσσερεις αυτούς τρόπους.

Πρώτον, «έρωτι Θεού», δηλαδή αγάπησε τον Θεό. Έπρεπε να αλλάξη όλος ο ρούς τής ανθρωπότητας, όλο το ρεύμα τού ποταμού. Μπορείτε να φανταστείτε ένα ποτάμι το οποίο τρέχει, και μάλιστα μετά από έντονη βροχή, και να είναι κάποιος που θα αλλάξη τον ρου τού ποταμού και αντί να οδηγηθή προς την θάλασσα οδηγείται κάπου αλλού; Άλλαξε, λοιπόν, η Παναγία όλο το ρεύμα τής ανθρωπότητας. Αυτό έγινε πρώτον με αγάπη προς τον Θεό, «έρωτι Θεού», όπως λέει ο ιερός Νικόλαος Καβάσιλας. Αγάπησε πολύ τον Θεό.

Δεύτερον, «ρώμη λογισμών», δηλαδή με την δύναμη πάνω στους λογισμούς. Δηλαδή, η Εύα αμάρτησε, διότι ο λογισμός της ήταν σφαλερός, ολισθηρός και τής άλλαξε την πορεία. Η Υπεραγία Θεοτόκος παρέμεινε σταθερή στον λογισμό, αφού αγαπά τον Θεό και έχει πολύ μεγάλη αγάπη γι’ Αυτόν, και ρύθμιζε τους λογισμούς.

Τρίτον, «ευθύτητι γνώμης». Η γνώμη, είναι η άποψη που έχουμε για κάθε θέμα. Δηλαδή, μελετούμε τα θέματα, έχουμε άγνοια και στην συνέχεια καταλήγουμε σε μια γνώμη. Αυτή η γνώμη μπορεί να είναι εσφαλμένη και μπορεί να είναι αληθινή. Εδώ η Παναγία απέκτησε την γνώση τού Θεού μέσα στα Άγια τών Αγίων. Γι' αυτό και είχε αυτήν την ευθύτητα στην γνώμη. Είναι αυτό που λένε οι Πατέρες τής Εκκλησίας μας για την ατρεψία τού γνωμικού θελήματος. Ενώ το φυσικό θέλημα είναι η αρχική πορεία τού ανθρώπου, το γνωμικό θέλημα είναι η αναζήτηση τού αγνοουμένου και μετά προαιρείται την μία από τις επιλογές. Οπότε, βλέπουμε την Παναγία μας να έχη «ευθύτητα γνώμης». Εφ’ όσον αγάπησε τον Θεό, απέβαλε την άγνοια, παρέμεινε πιστή στους καλούς λογισμούς και την γνώση τού Θεού, πορευόταν προς τον Θεό και απέκτησε την ατρεψία τής γνώμης.

Τέταρτον, όλο αυτό γίνεται, όπως λέει εδώ ο ιερός Νικόλαος Καβάσιλας, με «το μέγεθος τού φρονήματος». Ήταν ώριμη και, όταν λέμε ώριμη γυναίκα, δεν ήταν ώριμη, επειδή είχε αποκτήσει γνώση τών κοσμικών, αλλά, διότι είχε αποκτήσει γνώση τού Θεού και πορεία, κατεύθυνση προς τον Θεό και απέκτησε το κατά Θεόν φρόνημα.

Με τα τέσσερα αυτά χαρακτηριστικά γνωρίσματα η Υπεραγία Θεοτόκος, όπως έλεγα και πριν, είλκυσε την αγάπη τού Θεού, και ο Θεός θέλησε να γίνη άνθρωπος από αυτήν και να πραγματοποιηθή ο αρχικός σκοπός τής δημιουργίας τού κόσμου και τού ανθρώπου. Γιατί, όπως είπα προηγουμένως, ο αρχικός σκοπός τής δημιουργίας τού κόσμου ήταν η ενανθρώπηση, διότι δια τού Χριστού θα γινόταν η θέωση τού ανθρώπου και η ανακαίνιση τής κτίσεως. Και αυτό, λοιπόν, έγινε με την Υπεραγία Θεοτόκο. Ο Θεός, επειδή στο πρόσωπο τής Παρθένου Μαρίας είδε την επανόρθωση τού Αδάμ και τής Εύας, ότι η Παρθένος Μαρία έφθασε στην κατάσταση στην οποία βρίσκονταν ο Αδάμ και η Εύα πριν την πτώση, προσέλαβε την ανθρώπινη φύση από αυτήν, ενώθηκε το κτιστό με το άκτιστο -αυτό είναι πολύ σημαντικό- στην υπόσταση τού Λόγου και έτσι μάς δίνεται η δυνατότητα και εμείς μαζί με την Παναγία να αλλάξουμε την ροή τών πραγμάτων και να ακολουθήσουμε την πρωταρχική πορεία μας. Αυτό είναι το μεγαλειώδες τής Υπεραγίας Θεοτόκου.

Και από τότε έχουμε την πληθώρα τών αγίων. Φυσικά, υπήρχαν άγιοι και στην Παλαιά Διαθήκη, αλλά κατέβαιναν στον Άδη, δεν πήγαιναν στον Παράδεισο παρά το ότι ήταν άγιοι. Εδώ έχουμε, λοιπόν, την νέα ροή τών πραγμάτων, και αυτή η αλλαγή τού ρου τής ανθρωπότητος έγινε με την Υπεραγία Θεοτόκο.

3. Ο τρόπος ζωής τής Υπεραγίας Θεοτόκου πρότυπο για εμάς

Αυτό που ανέλυσα προηγουμένως είναι ένα θεολογικό θέμα το οποίο μπορεί να το αναπτύξη κανείς σε μια μεγάλη εισήγηση. Αλλά θα μού πείτε τώρα τι σημαίνει αυτό για μάς πρακτικά;

Πρακτικά σημαίνει κατά πρώτον ότι πρέπει να δούμε την Υπεραγία Θεοτόκο όχι με ανθρώπινες λέξεις και έννοιες, ως μια μητέρα που μάς αγαπά. Φυσικά, το κάνει αυτό, αλλά πρέπει να το δούμε μέσα από αυτήν την πορεία, την αναστροφή αυτού τού ποταμού που έτρεχε κάτω στον Άδη και την έστρεψε προς τον Παράδεισο με την γέννηση τού Θεανθρώπου Χριστού.

Ακόμη, δεύτερον, πρέπει να δούμε ότι αυτόν τον τρόπο που επέλεξε και έκανε η Παναγία πρέπει να τον μιμούμαστε και εμείς κάθε φορά που έχουμε προσβολή μιας αμαρτίας. Δηλαδή, στον μεταπτωτικό τρόπο ζωής έρχεται μια σκέψη, ένας πειρασμός, και μάς λέει να κάνουμε κάτι άλλο που δεν το θέλει ο Θεός. Τότε τι πρέπει να κάνουμε; Να τον αντιμετωπίσουμε ακριβώς με αυτούς τους τέσσερεις τρόπους.

«Έρωτι Θεού»· αγαπώ τον Θεό και δεν μπορώ να κάνω αυτό που είναι αντίθετο τού Θεού. «Ρώμη λογισμών», να μείνω σταθερός στους λογισμούς. Έρχονται λογισμοί διάφοροι που μάς παρακινούν στην επιθυμία και την αμαρτία, και πρέπει να μένουμε σταθεροί στο θέλημα τού Θεού. Μετά «ευθύτητι γνώμης», να καταλήξουμε σε κάτι θετικό και να παραμείνουμε σταθεροί σε αυτήν την γνώμη και να λέμε: «έχω πειρασμούς και δυσκολίες, αλλά θα παραμείνω εδώ». Είναι αυτό που έλεγε κάποιος μοναχός Αγιορείτης. Όταν τον ρωτούσαν: «Τι κάνετε, Γέροντα;», απαντούσε: «Εδώ μένω». Ξέρετε τι μεγάλη σημασία έχει αυτό το «εδώ μένω»; Είναι κάποιος έγγαμος και έρχεται ένας διαφορετικός λογισμός και να απαντά: «Εδώ μένω στον γάμο μου». Είναι ο άλλος που έχει έναν τρόπο ζωής και έρχεται κάποιος πειρασμός και να πη «εδώ μένω σταθερός». Αυτό σημαίνει «ευθύτητι γνώμης». Και, φυσικά, μετά είναι η ευρυχωρία τού φρονήματος. Δηλαδή, να έχη κανείς ένα φρόνημα το οποίο να τού δίνη την σταθερότητα, την ειλικρίνεια, την ευθύτητα, την αγάπη για τον Θεό και έτσι εκδιώκει όλους τους λογισμούς και έχει εσωτερική ελευθερία. Γιατί, αν ο άνθρωπος γίνεται υπόδουλος στον διάβολο, όπως έγιναν ο Αδάμ και η Εύα, τότε αλλάζει μέσα του όλη η ροή τών πραγμάτων.

Η Υπεραγία Θεοτόκος να μάς διδάξη αυτόν τον τρόπο, τον οποίο θα χρησιμοποιούμε, για να φθάσουμε προς τον Θεό και να αποκτήσουμε γνώση και κοινωνία μαζί Του. Αμήν.