Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός πολύ συχνά φαντάζει εγγενώς συντηρητικός. Η ανυποχώρητη θέση που κατέχει η Παράδοση στην ζωή του μοιάζει να είναι φτιαγμένη σαν ένα συντηρητικό προπύργιο απέναντι σε ένα κόσμο που παρα-είναι έτοιμος να ξεχάσει όλα όσα είναι καλά ή όμορφα. Υπάρχουν λεπτές αλλά σημαντικές διακρίσεις που καθιστούν αυτή την αντίληψη περί Ορθοδοξίας παραπλανητική και μπορούν να οδηγήσουν στην παραμόρφωση της πίστης - και σε μια σχεδόν αντίστροφη εικόνα της αληθινής μας σωτηρίας.

Ο Ορθόδοξος Χριστιανισμός δεν επιδιώκει να διατηρήσει κάτι που τώρα είναι παρελθόν. Δεν είναι μια πίστη που είναι δέσμια μέσα στον ρου της Ιστορίας. Αντιθέτως, διατείνεται πως αυτό που δόθηκε άπαξ, σε μια στιγμή μέσα στην Ιστορία, δεν είναι άλλο από αυτό που θα είναι και στο τέλος των πάντων. Έτσι βιώνεται η πίστη σωστά: μόνο όταν είναι ριζικά προσανατολισμένη σε αυτό που είναι να έρθει. Η Βασιλεία του Θεού ποτέ δεν είναι κάτι άλλο από το Τέλος και η Εκπλήρωση των πάντων - αυτό για το οποίο η ίδια η Δημιουργία ήρθε σε ύπαρξη.

«Εγώ ειμι το Α και το Ω, λέγει Κύριος ο Θεός, ο ων και ο ην και ο ερχόμενος, ο παντοκράτωρ»  (Αποκ. 1:8)

Η κατανόηση της αληθινής φύσης του «τέλους των πάντων» ή, με θεολογικούς όρους, η «εσχατολογία», είναι ένα δύσκολο έργο στην αρχή: παραβιάζει πολλούς κανόνες του Χώρου και του Χρόνου (ναι, οπαδοί της επιστημονικής φαντασίας, όντως το κάνει) και απαιτεί μια ορισμένη μετατόπιση προοπτικής. Ένα παράδειγμα αυτής της προοπτικής μπορεί να παρατηρηθεί στην Ευχαριστιακή προσευχή του Αγίου Ιωάννη του Χρυσοστόμου, όπου ο ιερέας λέει: «Τούτο ποιείτε εις την Εμήν ανάμνησιν»!

«Ενθυμούμενοι αυτή την σωτήρια εντολή, και όλα εκείνα τα πράγματα που έχουν γίνει για εμάς: τον Σταυρό, τον Τάφο, την Ανάσταση την τρίτη ημέρα, την Ανάληψη στους ουρανούς, την εκ δεξιών καθέδρα, και… την Δεύτερη και ένδοξη Παρουσία».

Ο ιερέας αναφέρεται στη Δευτέρα Παρουσία σε παρελθοντικό χρόνο. Αυτό δεν αντιπροσωπεύει κάποια παράξενη διδασκαλία στην οποία η Δευτέρα Παρουσία θεωρείται ότι έχει ήδη συμβεί στην Ιστορία. Αντίθετα, είναι η αναγνώριση πως η Θεία Λειτουργία στέκει σε ένα μυστηριακό μέρος, από το οποίο είναι σωστό να περιγράφεται με αυτόν τον τρόπο η Δευτέρα Παρουσία – αφού η Θεία Λειτουργία είναι αληθινά ο «τελευταίος» δείπνος - το γεύμα στο Τέλος των πάντων.

Οι Πατέρες υποστήριζαν πως η αλήθεια πρέπει να ταυτίζεται με το Τέλος. Τόσο ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής στην Ανατολή όσο και ο Άγιος Αμβρόσιος στη Δύση, έγραψαν για ένα τριπλό σχήμα εντός του οποίου η Παλαιά Διαθήκη είναι η «σκιά», η Καινή Διαθήκη είναι η «εικόνα», ενώ η «αλήθεια» είναι η μέλλουσα εποχή. Αυτή η κατανόηση έχει αρκετές πτυχές.

Πρώτον, η αλήθεια οποιουδήποτε πράγματος δεν βρίσκεται στο παρόν, αλλά στο τέλος του. Ένας σπόρος δεν είναι γνώριμος, μέχρι να γίνει δέντρο. Αλλά πιο σημαντικά, η συνειδητοποίηση αυτή της αλήθειας δεν θεωρείται ως μια σταδιακή πρόοδος, μια οικοδόμηση προς την αλήθεια. Ένα τέτοιο σχήμα θα υποδήλωνε ότι η αλήθεια «δεν είναι ακόμα». Η αλήθεια, ωστόσο, είναι ήδη και τώρα.

Μπορούμε να πούμε ότι η αλήθεια, η οποία ήδη υπάρχει στην μέλλουσα εποχή, έλκει τα πάντα προς τον εαυτό της. Ή, μπορούμε να πούμε ότι η αλήθεια –που ήδη υπάρχει στην μέλλουσα εποχή, φανερώνεται εντός του Χρόνου ακόμη και τώρα, για όσους έχουν τα μάτια να την δουν.

Ο πιο συνήθης τρόπος να βλέπουμε τον κόσμο είναι να δίνουμε προτεραιότητα στην Ιστορία, να υποθέτουμε ότι το Παρελθόν είναι αμετάβλητο και είναι η αιτία όλων των πραγμάτων στο Παρόν. Αυτό καθιστά εμάς συγγραφείς της Δημιουργίας, τους δημιουργούς της Ιστορίας του σύμπαντος. Είναι πολύ σαγηνευτικό αυτό, παρ’ ότι φέρει τους σπόρους του άγχους και του πολέμου. Όμως ο Θεός δεν έχει συγκροτήσει την Κτίση έτσι, ώστε να την κάνει δημιουργό του πεπρωμένου της - τον κύριο της μοίρας της.

Κατά την Δημιουργία, ο Θεός παρατηρεί το έργο Του και λέει πως είναι «λίαν καλή». Αυτό δεν είναι απλώς μια παρατήρηση για το έργο που έκανε, αλλά μια διακήρυξη για την ίδια την φύση της Δημιουργίας – φύση που αποκαλύπτεται στο Τέλος της. Το Τέλος, (η τελειοποίηση), προσκαλεί την Δημιουργία, πάντα προς εκείνο για το οποίο δημιουργήθηκε.

Ο Άγιος Απόστολος Παύλος προσφέρει την εξής περιγραφή:

«...γνωρίσας ημίν το μυστήριον του θελήματος αυτού κατά την ευδοκίαν αυτού, ην προέθετο εν αυτω εις οικονομίαν του πληρώματος των καιρών, ανακεφαλαιώσασθαι τα πάντα εν τω Χριστώ, τα επί τοις ουρανοίς και τα επί της γης, εν αυτω…» (Εφεσ. 1:9-10).

Το εδάφιο αυτό πρέπει επίσης να διαβάζεται μαζί με την δήλωση του Αγίου Αποστόλου Παύλου στην Επιστολή του προς Ρωμαίους:

«Οίδαμεν δε ότι τοις αγαπώσι τον Θεόν πάντα συνεργεί εις αγαθόν, τοις κατά πρόθεσιν κλητοίς ούσιν» (Ρωμαίους. 8:28).

Αυτό είναι το «καλό» ή το «λίαν καλό» σύμφωνα με το οποίο δημιουργήθηκαν τα πάντα. Το ίδιο αυτό «καλό» ωστόσο, είναι κρυμμένο. Δεν είναι επ’ ουδενί προφανές σε εμάς, παρά μόνο όταν βλέπουμε τον Ίδιο τον Χριστό.

Σκεφθείτε τον κόσμο γύρω στο 1000 π.Χ. Ένας εντελώς άγνωστος λαός, κάτι λίγο περισσότερο από ένα σύνολο φυλών, εμπλέκεται σε έναν αγώνα για ένα κομμάτι γης που είναι σχεδόν άχρηστο στη γονιμότητά του και ασήμαντο στην κατάσταση και το μέγεθός του. Μέσα στην ίδια περιοχή, ωστόσο, ισχυρά βασίλεια και πολιτισμοί αναδύονται και ακμάζουν, παράγοντας πλούτο, δύναμη και καινοτομία. Τα μνημεία τους θα στέκονται για χιλιάδες χρόνια…. Και σε αυτό το άγνωστο μέρος, ένας νεαρός άνδρας θα αντιμετωπίσει ένα γίγαντα σε μονομαχία και θα τον κατατροπώσει… Αναλογιζόμενοι την κλίμακα του σύμπαντος, αυτό το συμβάν είναι σχεδόν ένα τίποτα, χωρίς σημασία. Και όμως, αυτή είναι η ιστορία του Δαβίδ και του Γολιάθ – ο οποίος Δαβίδ θα γινόταν εν καιρώ ο πρόγονος του Ενσαρκωμένου Θεού – που ο Ίδιος είναι το «λίαν καλό» του κόσμου.

Αυτή τη στιγμή, δεν μπορούμε να κρίνουμε ή να μετρήσουμε το «καλό» εντός του κόσμου, ούτε μπορούμε να μετρήσουμε το άθροισμα του κακού. Τα πάντα δεν έχουν νόημα, μέχρι να ερμηνευθούν υπό το φως του Τέλους των πάντων. Ο Δαβίδ έχει σημασία, μόνο όταν τον εξετάσουμε αναδρομικά. Οι απόγονοί του είναι αυτοί που τον «κάνουν» να έχει νόημα και σημασία. Επιπλέον, πρέπει να καταλάβουμε ότι η «αιτία» της φήμης του Δαβίδ ήδη είλκυε τα πάντα προς το μέρος της. Το (μελλοντικά ερχόμενο) παιδί Χριστός ήταν που προκαλούσε την άνοδο του Δαβίδ και εδραίωνε την βασιλεία του.

Κατά τον ίδιο τρόπο, και οι δικές μας ζωές «προκαλούνται» από το «Τέλος» για το οποίο δημιουργήθηκαν.

Και πάλι, ο Άγιος Απόστολος Παύλος μάς λέει:

«αδελφοί, εγώ εμαυτόν ούπω λογίζομαι κατειληφέναι· εν δε, τα μεν οπίσω επιλανθανόμενος τοις δε έμπροσθεν επεκτεινόμενος κατά σκοπόν διώκω επί το βραβείον της άνω κλήσεως του Θεού εν Χριστω Ιησού.  όσοι ουν τέλειοι, τούτο φρονώμεν· και ει τι ετέρως φρονείτε, και τούτο ο Θεός υμίν αποκαλύψει.  πλήν εις ό εφθάσαμεν, τω αυτω στοιχείν κανόνι, το αυτό φρονείν.» (Φιλιππισίους 3:13-14)

Αδελφοί, δεν θεωρώ τον εαυτό μου ότι έχω κατανοήσει· αλλά ένα πράγμα κάνω, ξεχνώντας τα πίσω και επιδιώκοντας τα μπροστά, τρέχω προς τον στόχο για το βραβείο της άνω κλήσης του Θεού εν Χριστώ Ιησού.

Δεν χτίζουμε πάνω στο Παρελθόν ούτε επιδιώκουμε να διατηρήσουμε το Παρελθόν. Τα θεμέλια της Βασιλείας του Θεού δεν είναι μέσα σε αυτόν τον κόσμο, ούτε είναι αυτού του κόσμου. Είναι «ακλόνητα», σύμφωνα με τα λόγια της Γραφής. Αυτό που ονομάζεται «Παράδοση» από την Εκκλησία δεν είναι μια αμυδρή ιστορική μνήμη· είναι η διαρκώς ανανεούμενη ζωή του Πνεύματος που «παραδίδεται άπαξ και δια παντός στους αγίους».

Η συνέχεια της Παράδοσης δεν εξαρτάται από την μνήμη. Είναι ίδια - πάντα και παντού - επειδή είναι η άπαξ δοθείσα πραγματικότητα, η οποία έχει υπάρξει πριν από κάθε εποχή - και προς την οποία ελκόμαστε.

Αυτό είναι μια παράξενη προοπτική για τους περισσότερους ανθρώπους και αντιβαίνει στην απλώς ανθρώπινη αίσθηση του συντηρητισμού. Μπορεί να φαίνεται σε έναν εξωτερικό παρατηρητή ως κάτι συντηρητικό, αλλά αν αυτό που διατηρείται, διατηρείται μόνο με ιστορικό τρόπο, δεν είναι η ζωή ούτε η αλήθεια της Παράδοσης. Υπάρχει μια απαίτηση να «αδειάζουμε» τον εαυτό μας κάθε στιγμή, με κάθε τρόπο, και να δεχόμαστε συνεχώς την ζωή που μας δίνεται.

Ο Ιησούς Χριστός είναι ο Ίδιος - «χθες, σήμερα και παντοτεινά» - και αυτό είναι το περιεχόμενο της Παράδοσης. Δεν Τον γνωρίζω σήμερα επειδή Τον γνώριζα χθες. Μόνο «τώρα» μπορώ να Τον γνωρίζω.